Terugblik

Pasen en de doop in de Vroege Kerk

Afgelopen 24 april was in Dordrecht de eerste voorjaarslezing over: Pasen in de Vroege Kerk en de doop van Augustinus. Op 24 april 387 werden Augustinus en Adeodatus door Ambrosius gedoopt in Milaan. Wilt u hier meer van weten dan kunt u door de volgende link te kiezen de lezing van deze avond geheel beluisteren, alsook de gezongen hymnen van Ambrosius. In de discussie werden belangrijke vragen over de doop in de Vroege kerk gesteld en beantwoord. Ds. P. Molenaar, die de leiding had tijdens deze avond, opende de avond met een gedeelte voor te lezen uit Psalm 4 van Chrysostomus 'om in de sfeer te komen'. Dit gedeelte is ontleend uit het te verschijnen Dagboek Vroege Kerk, dat in het najaar verschijnt. Zie ook de bijeenkomst op 27 november, speciaal over dit Dagboek.

Pinksteren in de Vroege Kerk

Op 24 mei, 2e Pinksterdag, stonden we in Goes stil bij het Pinksterfeest in de Vroege Kerk. In de Vroege Kerk zien we dat Pasen, Hemelvaart en Pinksteren niet los van elkaar werden beleefd en dat de samenhang van de kerkelijke feesten en Hemelvaartsdag wordt benadrukt. Augustinus stelde met name het aspect van de eenheid bij het Pinksterfeest direct centraal in zijn preek over Pinksteren, aan de hand van de eenvoudige berekening van 7 x 7 + 1 = 50 = Pinksteren (Pentecôte, Pentakonta). De 1 staat hier voor de eenheid, zo is zijn gedachte en deze gedachte wordt ook in andere Pinksterpreken naar voren gebracht. De Heilige Geest, die zich op Pinksterdag zo duidelijk manifesteerde, was vanaf die dag niet meer weg te denken uit de Christelijke Gemeente. Historisch gesproken is het bijzonder dat deze uitstorting van de Heilige geest en de daarmee gepaard gaande gevolgen, de ''geboorte'' van het Christendom, door de Romeinen ongemoeid werden gelaten. Dit kwam echter door de visie dat het Christendom een variant was op het Jodendom en daardoor beter ongemoeid kon worden gelaten. Tijdens de oorlog tegen de Makkabeeën hadden de Romeinen al moeite genoeg met de Joden gehad. In de Vroege Kerk is in Oost en West-Europa veel geschreven over de Heilige Geest. Met name Ambrosius, Basilius de Grote en andere Griekse schrijvers hebben veel over de Heilige Geest nagedacht en opgeschreven. ''De Heilige Geest is de Geest van God, de Geest der Waarheid, Die van de Vader uitgaat, de leidende Geest. Hij is de oorsprong van de heiliging, Hij is een geestelijk Licht, dat aan ieder logisch denkvermogen dat op het vinden van de waarheid gericht is Zijn helderheid schenkt. Hij schenkt dat door Zichzelf.'' Zo sprak Basilius over de Heilige Geest. Hij had het vandaag kunnen zeggen. Ambrosius, zo legde van Willigen uit, heeft zich door deze collega-theoloog uit het Oosten laten inspireren, toen hij zelf ook drie boeken over de Heilige Geest schreef. Ambrosius hechtte er aan om de traditie te respecteren en zo mogelijk opnieuw te gebruiken. De genade komt van alle drie de goddelijke personen, dat mogen we nooit vergeten, zo is onder meer de boodschap van Ambrosius en hier sloot de spreker mee af: Wanneer de genade van de Geest gepredikt wordt, wordt daarmee dan de genade van de Vader en van de Zoon ontkend? Zo is het niet, omdat, zoals de Vader in de Zoon en de Zoon in de Vader is, zo ook de liefde van God door de Heilige Geest in onze harten wordt uitgestort. De werkingen van de Geest waren daarbij ook voor Ambrosius van groot belang. Ook deze werkingen zag Hij niet los van elkaar, maar altijd aan elkaar verbonden. De werkingen van de Geest zijn in wezen niet anders dan die van de Vader en de Zoon.

Na de pauze werd afwisselend door vrouwen, mannen of allen gezamenlijk de Ambrosiaanse hymne ''Veni, Creator, Spiritus'' gezongen in de Nederlandse vertaling. Zoals Ambrosius het ooit vermoedelijk ook zelf gedaan heeft, werd het eerste couplet a capella voorgezongen. Na de hymne kwam in de forum onder meer de vraag wat het Vroege Christendom voor onze huidige tijd nog te zeggen heeft. In het antwoord op deze vraag kwam naar voren dat de onvoorwaardelijke liefde tot Christus een essentie is van het Vroege Christendom, met een hoge actualiteitswaarde voor vandaag de dag. Zo vergelijkt Johannes Chrysostomus de Kerk met de bruid, die innig verlangt naar haar Bruidegom, Christus Jezus en Die gekruisigd. De avond werd bezocht door ongeveer 130 belangstellenden.